Lúc mới khởi sự tu học theo truyền thống Pāḷi, rất nhiều người nghe đến cụm từ “Tam Tạng Kinh Điển” liền nảy sinh tâm lý lo lắng vì tính chất hàn lâm của nó. Dường như bộ kinh này chỉ phù hợp với giới xuất gia hay các học giả chuyên trách. Tuy nhiên, nếu tiếp cận đúng phương pháp, chúng ta sẽ thấy Tam Tạng vô cùng gần gũi. Nó đóng vai trò như một lộ trình chi tiết cho hành trình giải thoát, được chia ra để người học không bị lạc.
1. Tam Tạng là gì?
Thuật ngữ Tam Tạng (Tipiṭaka) ám chỉ hình ảnh “ba chiếc giỏ” chứa đựng giáo pháp, tượng trưng cho ba kho tàng lớn dùng để gìn giữ và hệ thống hóa pháp bảo.
Cấu trúc của nó bao gồm:
Tạng Luật (Vinaya Piṭaka)
Bộ Tạng Kinh (Sutta Piṭaka)
Bộ Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhamma Piṭaka)
Trong Phật giáo Theravāda, toàn bộ kho tàng kinh điển này được gìn giữ qua ngôn ngữ Pāḷi, và được xem là hệ thống kinh điển cổ xưa, nhất quán và gần với lời Phật dạy nguyên thủy nhất.
2. Tạng Luật – Nền tảng của đời sống tu tập
Tạng Luật chủ yếu dành cho chư Tăng Ni, nhưng người tại gia hiểu Luật sẽ tu rất vững.
Giới luật thực chất không phải để gò bó con người, mà mục tiêu là:
Duy trì sự trong sạch trong nếp sống
Hạn chế các tranh chấp và phiền toái
Thiết lập nền tảng cho sự phát triển của Định và Tuệ
Tóm lại một cách súc tích:
Tạng Luật chính là hàng rào bảo vệ cho hành động và ngôn từ
Người mới bắt đầu chỉ cần nắm vững những nguyên tắc cơ bản:
Mối quan hệ nhân quả trong mọi việc làm
Biết rõ các ranh giới đạo đức
Phát triển tính kỷ luật và ý thức cá nhân
Tạng Kinh – Kho tàng pháp thoại của Đức Thế Tôn
Trong ba tạng, Tạng Kinh là nội dung phổ biến và dễ tiếp cận nhất với người tại gia.
Đây là nơi ghi lại:
Toàn bộ các pháp thoại của Đức Phật
Những cuộc đối đáp giữa Phật và nhiều tầng lớp khác nhau trong xã hội
Các hướng dẫn cụ thể về Tứ Diệu Đế: khổ, tập, diệt, đạo
Hệ thống Tạng Kinh gồm 5 bộ Nikāya chủ đạo, với đặc điểm:
Có kinh dài, kinh trung, kinh ngắn
Có kinh rất thực hành (như Kinh Pháp Cú, Tứ Niệm Xứ)
Nhiều bản kinh tập trung tháo gỡ các vấn đề thiết thực của con người
Nhìn chung:
Tạng Kinh là bản đồ giải thoát được trình bày qua ngôn từ, ẩn dụ và sự thực chứng
Hành giả sơ cơ nên ưu tiên tiếp cận Tạng Kinh trước tiên.
Khám phá Tạng Vi Diệu Pháp: Bản đồ chi tiết về tâm thức
Mặc dù Abhidhamma là nội dung có tính trừu tượng và đòi hỏi tư duy cao, nhưng đây lại là phần uyên thâm nhất.
Theo cách ẩn dụ:
Tạng Kinh trả lời cho câu hỏi “Đức here Phật đã dạy những gì”
Thì Abhidhamma phân tích cơ chế vận hành của các pháp hữu vi và vô vi
Tạng Vi Diệu Pháp đi sâu vào các khía cạnh:
Định nghĩa và đặc tính của tâm
Các thành phần tâm lý hiện diện trong từng khoảnh khắc tâm
Cội nguồn phát sinh các triền cái tham, sân, si
Cơ chế tích lũy và vận hành của nghiệp báo
Lời khuyên cho người mới bắt đầu:
Chưa cần thiết phải nghiên cứu Abhidhamma ngay lập tức
Nhưng biết rằng nó tồn tại giúp tránh hiểu sai Phật pháp theo cảm tính hay niềm tin mơ hồ
Sự tương ứng giữa Tipiṭaka và lộ trình Giới – Định – Tuệ
Hành giả có thể ghi nhớ sự liên kết này như sau:
Tạng Luật → Giới
Tạng Kinh → Định
Abhidhamma Piṭaka phát triển Tuệ (Paññā)
Ba Tạng không tách rời, mà nâng đỡ nhau:
Có Giới → Định mới vững
Có Định → Tuệ mới sinh
Khi có trí Tuệ soi sáng, việc giữ Giới trở thành một sự tự nguyện sâu sắc
Cách thức tiếp cận Tipiṭaka hiệu quả cho hành giả sơ cơ
Phương pháp học tập hiệu quả:
Đừng tạo áp lực phải thông thạo mọi thứ cùng một lúc
Cần tiếp cận theo trình tự hợp lý:
Hiểu tinh thần Giới
Ứng dụng các bài Kinh để quán chiếu thực tế cuộc sống
Khi căn tính và sự hiểu biết đã chín muồi, hãy nghiên cứu Abhidhamma để phát triển tuệ giác
Tam Tạng không phải để trưng bày kiến thức, mà để:
tu tập và sửa đổi thân – khẩu – ý ngay trong từng khoảnh khắc của đời sống